Sumak Kawsay – wat wapens niet tot zwijgen brengen

Wat kun je inzetten tegen alle oorlogsretoriek van de Verenigde Staten met in hun kielzog een verbond van geallieerden. Tegen een militair machtsvertoon dat ons allen zowel tot medeplichtige als tot slachtoffer maakt omdat er op wereldschaal iets staat te gebeuren dat, op enkele uitzonderingen na, niemand wil. Omdat het ons uitlevert aan
geo-politieke belangen die slechts het prestige en de spieren van leiders dienen. Leiders die geen leiders zijn omdat ze lak hebben aan wat het volk denkt. Omdat ze denken in termen van een representatieve democratie in plaats van in termen van een participatieve democratie. Wat we nodig hebben zijn ‘ethische spieren’ die het welzijn en welbevinden van allen dienen. Wat we nodig hebben is de kracht van de rede, van het gezond verstand dat zowel denkt met het hart als met de geest. Wat we nodig hebben is ontzag voor het leven, niet voor de dood. Voor instandhouding, niet voor vernietiging.

Laat de oude wereld niet doen wat het iets meer dan een half millennium geleden deed met de nieuwe wereld: de inval in het Amerikaanse continent waarna in opdracht en navolging van de Spaanse vorst – die in ons volkslied nog altijd doorklinkt als ‘den Koning van Hispanje, heb ik altijd geëerd’ – werd getracht om cultuur en tradities uit te roeien, waarbij het volk in het korset van zijn taal werd gedwongen en waarbij zijn geloof werd opgelegd.

Wat niet uit te roeien valt, is wat in het culturele-DNA van volkeren ligt opgesloten. Een kiem die in de landen van Zuid-Amerika opnieuw tot wasdom kwam in het concept van Sumak Kawsay en Suma Qamaña: een opvatting van leven waarin het goede leven van
allen in harmonie met de natuurlijke gegevenheden centraal staat.

De droom, die vandaag centraal staat in alle herdenkingen rond de toespraak van Martin Luther King jr.: I have a dream.

 

Over Sumak Kawsay: http://criticallegalthinking.com/2013/04/15/sumak-kawsay-interculturality-and-decolonialization/

http://www.theguardian.com/sustainable-business/blog/buen-vivir-philosophy-south-america-eduardo-gudynas

http://revista.ecaminos.org/article/el-buen-vivir/

Over Suma Qamaña: http://es.wikipedia.org/wiki/Suma_Qama%C3%B1a

Muziekfragment Los Hermanos, Mercedes Sosa:http://www.youtube.com/watch?v=EETQN7AlfTw

Arvo Pärt, Da pacem domine: http://www.youtube.com/watch?v=PRFlC1OOBy8

filmtrailer: también la lluvia: http://www.youtube.com/watch?v=23REtKT2_g0

Herdenken: wij en zij. Het stigma van de kleur.

Wordt het geen tijd dat we op 4 mei niet alleen herdenken wat ‘ons’ is aangedaan, maar dat ook wordt herdacht wat ‘wij’ anderen hebben aangedaan. ‘Wij’ en ‘zij’ zijn volkomen anonieme grootheden totdat concreet wordt wie het betreft. Totdat een massa zich vertaalt in een mens zoals ik.

En daarmee doel ik op de grootste genocide uit de Westerse geschiedenis: de deportatie van donker gekleurde Afrikanen naar de koloniën overzee. Het stigma van de kleur.
Gebrandmerkt door een andere kleur werden mensen verscheept, gedeporteerd,
geconcentreerd op markten tot handelswaar, als werkkracht inzetbaar ‘tot in den doot’.

Ik las daarover in een inleiding van de Cubaan Heriberto Feraudy op het werk van Luz María Martínez Montiel. In die inleiding, opgenomen in Feraudy’s verzamelbundel África en la memoria, citeerde hij Luz María Martínez Montiel:

´Tot op heden wordt de geschiedenis en de culturele interpretatie van Amerika gedomineerd door een eurocentrische visie – waarvan de nasleep nog altijd voelbaar is – waarin de Afrikaan, het spoor volgend van de slavernij, slechts een cijfer is in demografische tabellen, een gegeven dat werkkracht en winstcijfers registreert; op die manier wordt het Afrikaanse aandeel gereduceerd tot een demografisch of economisch gegeven, ontleend aan de manier waarop men de zwarte zag, waarop men de Afrikaan slechts beoordeelde als werkkracht die de koloniale uitbuiting zeker stelde, waarop men de meerwaarde die de doorverkoop van slaven opleverde, taxeerde. Ofschoon het een leugen lijkt, zijn er nog altijd docenten die doen alsof ´de negers geen Geschiedenis´ hebben. Veelal, ook nu nog in de 21ste eeuw, is voor het grote publiek in het Westen, het Afrikaanse continent niet meer dan een exotisch werelddeel bewoond door beestmensen in schilderachtige uitdossing, het werelddeel van calamiteiten en ziektes zoals AIDS. Aan die vervormde kijk op Afrika hebben de massamedia in bijna heel de wereld een significante bijdrage geleverd.’

Ondanks alle herdenkingen blijven wij over die anderen spreken als: ‘zij’. Zoals de voormalige commandant der strijdkrachten Peter Van Uhm het tijdens de herdenkingsbijeenkomst in Amsterdam onderstreepte. En als zij terugkeren naar landen die hen ooit ‘koloniseerden’, classificeren wij hen als illegaal en stempelen wij hen tot strafbaar.

Gelukkig stond er ook op een spandoek: ‘ Geen mens is illegaal’. Laten wij dat in alle herdenken beseffen en laat herdenken niet vrijblijvend zijn.

http://usslave.blogspot.nl/2011/04/el-negro-of-banyoles.html

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/483071/1997/10/02/Niemand-mag-Neger-van-Banyoles-zien.dhtml

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/556352/2000/09/27/Opgezette-Neger-terug-naar-Afrika.dhtml

http://www.youtube.com/watch?v=8jWpnJ7Bb3E

http://www.afrocubaweb.com/heribertoferaudy.htm

http://www.4en5mei.nl/4_en_5_mei/nationale_herdenking/nationale_herdenking_op_de_dam/sprekers/toespraak_peter_van_uhm

http://www.hollandfestival.nl/nl/programma/2013/exhibit-b/

 

 

Nem tetsik a rendszer

Razendsnel heeft zich de protestsong Nem tetsik a rendszer via You Tube een weg door het internet gebaand. Vertaald naar het Nederlands betekent de zin die zich gemakkelijk laat meezingen: Ik houd niet van het systeem. De woorden zijn van de Hongaarse Dorottya Karsay. http://www.thecareeurope.com/speakers/13/Dorottya+Karsay  http://www.youtube.com/watch?v=GSP81Che1X0

Haar woorden en het lied sluiten aan op de oproep van de onlangs overleden Stéphane Hessel die met zijn essay uit 2010 Indignez-vous (Neem het niet) furore maakte. De Spaanse vertaling van zijn essay ¡Indignaos! vormde de aanzet tot de beweging van Los indignados – de verontwaardigden – die in 2011 op 15 mei overgingen tot de bezetting van het Madrileense plein La Puerta del Sol. Een beweging die als een nieuwe zon onder de naam Occupy vanaf dat jaar zou uitstralen over de hele wereld.

Een kreet, een tekst, een lied. Krachten en woorden die zich veeltalig versterken tot een verzet dat trommelt op de poorten van onze politieke potentaten die niet meer weten dat ze dienaars zijn.

Wie weet groeit het Hongaarse protestlied wel uit tot een alternatief Europees volkslied. Zoals ook ooit het Wilhelmus als ‘protestsong’ ontstond. Een lied waarvan de tekst zich als een pamflet onder de mensen verspreidde en ooit opriep tot verzet tegen hegemonie, tegen de Spaanse repressie van de Lage Landen bij de zee. (http://www.leerwiki.nl/Hoe_is_het_Wilhelmus_ontstaan)

Een protestlied als top of the pop – meegezongen om ‘erbij te horen’ – zolang het niet verwatert tot klein bier, en het protest verstomt in de opstand der horden, zoals Ortega y Gasset dat begreep. http://home.planet.nl/~houck006/poseurs2.pdf

Wie weet komt het dan nog ooit goed met Europa.

http://vimeo.com/42393150

Over dat ‘om erbij te horen’ – zoals daarover te lezen valt in het essay van Stan van Houcke, 2001 ( http://home.planet.nl/~houck006/poseurs2.pdf ) – ook deze link: een gesprek over de geluksverslaving met de Belgische psychiater Dirk de Wachter: http://brandpunt.kro.nl/seizoenen/2013/afleveringen/31-03-2013/fragmenten/de_geluksverslaving

 

 

 

 

Slodderschrijvers

Op zaterdag 15 december stond er een recensie over het boek Ontsporing van Diederik Stapel in het katern Boeken van De Volkskrant. Maar dat niet alleen, boven aan diezelfde pagina stond: ‘Stapel nog geen bestseller’. Met woorden als ‘dapper zelfonderzoek en een unieke bijdrage aan de literatuur over wetenschappelijke fraude’ werd het boek het literaire pantheon in geprezen en de top 10 ingestuurd.

Opnieuw was het een glorierijke dag voor Diederik Stapel. De man die wetenschappelijke carrières brak, die als wonderboy werd ingehaald, die zijn vakgebied in een met brutale branie voorgelezen verklaring op de tv onderuithaalde en sprak over
bananencongressen, kreeg opnieuw een droomkans voor de lancering van zijn ‘non-fictie’ boek.

Hij kreeg die kans eerder in Nieuwsuur op de avond dat de commissie Levelt het onderzoeksrapport naar zijn ‘wetenschappelijke’ wandel presenteerde. Ononderbroken bracht hij aan het einde van zijn verklaring zijn boek voor het forum dat – hoe getimed! – enkele dagen later in de boekhandel lag. Alles en iedereen maakte er melding van: tv, radio en voorpaginanieuws in de krant.

Het voorlezen van zijn niet onderbroken spijtbetuiging – nou ja spijt? – kende blikken noch blozen. In non-verbale taal toonde hij schaamteloos, zoals de voorzitter van de onderzoekscommissie het ´s avonds bij het geweten van de natie: Pauw en Witteman, zei, zijn branie.

Elke schrijver weet dat hij niet bestaat als zijn boek niet zichtbaar is. Daardoor glijdt schrijverij af naar ego-promotie. Vermoord je je vrouw, verkracht je kinderen, stop je een gijzelaarster in een kofferbak dan krijg je bij Pauw en Witteman, De Wereld Draait Door en hoe het allemaal mag heten, vrij baan om je getuigenis als literatuur te etaleren. Om over de krant maar niet te spreken.

Ooit ging het bij literatuur om het terugkaatsen van de vraag: wat zou je zelf in de situatie waarin het boek je plaatst, doen. Verbijzonderde het boek het algemene om de lezer zich al lezende te doen spiegelen. Maar niet langer gaat het in deze wereld om de brains, maar om de branie.

Vraag, zoals Grunberg het al weer een tijdje terug op de voorpagina van De Volkskrant
schreef, aan uw boekhandelaar – voor zover die blijft bestaan – naar de ‘worstseller’, het minst verkochte boek en laat de uitgever zitten met zijn toptieners dan houdt het vanzelf op.

Reactie De Volkskrant:

Geachte lezer,

Hartelijk dank voor uw bijdrage, die wij met belangstelling hebben gelezen. Helaas kunnen wij uw reactie niet publiceren. Wij ontvangen dagelijks een honderdtal brieven. De redactie is daar heel blij mee, maar de ruimte om brieven te publiceren is beperkt. Wij vragen hiervoor uw begrip en hopen u een volgende keer te mogen verwelkomen in de kolommen van Geachte redactie of op de U-pagina.

Met vriendelijke groet,

Henk Müller, Brievenredactie de Volkskrant

Je zou bijna gaan geloven dat De Volkskrant aandelen heeft in Prometheus, de Uitgeverij. Want waarom is het niet relevant om verontwaardigd te zijn tegen het promoten van een gewezen hoogleraar die vakgenoten, promovendi en studenten zoveel ellende heeft bezorgd.

 

woord- of geboortebeperking

Op 26 maart a.s. arriveert de paus voor de tweede keer in Cuba. Hij wordt er net als in
1998 ontvangen door Castro. Nu niet door Fidel maar door zijn broer Raúl. De eerste keer verleidde het bezoek van de paus Fidel tot zijn uitspraak: in Cuba bestaan geen verboden boeken. Meteen openden Cubanen gesloten deuren van hun boekenkasten en er ontstond een netwerk van onafhankelijke bibliotheken. Het thema vormt het hart van de roman Made in Havana die bij Uitgeverij Aspekt verscheen.

De overheid keek met argusogen toe. Een achterdocht die in 2003 leidde tot het
gevangenzetten van leidende figuren en het opnieuw monddood maken van vrijdenkers. Kerk en staat vochten hun kleine oorlog rond het imprimatur binnenskamers uit wat leidde tot het vrijkomen van de vrijvechters die veelal
meteen werden verbannen.

Opnieuw herhaalt de paus zijn spektakelstuk. Wordt het woord meel of vlees?

Zie ook: http://informatiecuba.wordpress.com/2012/03/09/cuba-bereidt-zich-voor-op-pausbezoek/;http://www.desdecuba.com/generaciony_nl/ (op datum 12 februari)

 

 

consonant of dissonant

Op de naam Castro volgt – als interval bij een toonladder – welhaast vanzelfsprekend Cuba en Communisme. In de samentrekking communistisch cuba wijst het eptitheton ornans met stijve vinger naar dictatuur en naar alles wat dat inhoudt. Zelden is er iemand die bij Castro welhaast ‘atonaal’ de naam José Marti laat vallen. Terwijl het hedendaagse Cuba in alles voortbouwt op het revolutionaire vuur dat José Martí, de vader des vaderlands, ontstak.

De Cubaan José Martí, een tijdgenoot van Karl Marx en evenzeer als Marx bezield van
humanistische idealen, zette zich in voor de bevrijding van Zuid-Amerikaanse
landen uit de koloniale wurggreep van Europese landen en de imperialistische
klauwen van de Noorderbuur. Zette zich in voor het Zuid-Amerikaanse
zelfbewustzijn: voor nuestro america.

Net als Fidel dat deed bij de aanval op het Moncada complex en later bij de invasie, voegde Martí de daad bij het woord. Alleen Martí moest zijn dapperheid met de dood
bekopen. Als een te paard voor humanistische idealen strijdende revolutionair
staat zijn beeld in Amerika, in het Central Park van New York. Het is van de hand van de beeldhouwster Anna Hyatt Huntington. (zie bovenstaande afbeelding) http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Anna_Hyatt_Huntington

Niet alleen is het merkwaardig dat een Cubaan zo prominent aanwezig is in het hart van het land dat Cuba op de knieën wil krijgen, het is evenzeer merkwaardig dat de vrijmetselarij  door toedoen van José Martí – hij was grootmeester – in Cuba nooit verboden is geweest, zoals de vrijmetselarij verboden was en is in landen die als communistisch te boek staan. (Over Martí en de vrijmetselarij: http://cubamason.foroactivo.net/t890-la-vida-de-jose-marti)

Quel humour dans l´histoire, zoals de Fransen het met een ingehouden grimlach zeggen. Zoals men, de muzikale metafoor volgend, Castro´s creativiteit in alle opzichten atonaal zou kunnen noemen: het nieuwe dat verschijnt als waarde op zich.

Zoals hierboven de schaduw van José Martí waart door de afbeelding van Fidel, waart de herinnering aan José Martí door het centrum van Valencia. Op la plaza del Miracle del Mocadoret, een pleintje in de buurt van La Seu, de kathedraal van Valencia, staat in de schaduw van enkele sinaasappelbomen het huis waar José Martí met zijn ouders verbleef van 1857 tot 1859. Zij keerden vanuit Havana met hun vierjarig zoontje terug naar hun vaderland vanwege diens zwakke gezondheid.Ook met dat pleintje is in humanitaire zin iets merkwaardigs aan de hand, omdat het is vernoemd naar het wonder met de zakdoek (de mocador). Wat was er aan de hand: in 1413 onderbrak San Vicente Ferrer – de patroonheilige van Valencia – op dat pleintje zijn preek om zijn gehoor bij ingeving te wijzen op een familie die door honger dreigde te sterven. Niemand kende echter die familie noch wist waar die woonde. San Vicente Ferrer trok daarop zijn zakdoek en de wind blies de mocador naar het huis waarin die familie woonde. En zo werd die van de hongerdood gered. Wederom: quel humour dans l´histoire.

Het huis waarin José Martí in het centrum van Valencia heeft gewoond.

Het pleintje met het huis waarin José Martí met zijn ouders verbleef, met hieronder de gedenkinscriptie.

 La Guantanamera is de titel van een gedicht dat José Martí schreef. Het is door talloze artiesten opgenomen. Uit een veelheid van opnames verwijs ik zowel naar de beroemde versie van Pete Seeger http://www.youtube.com/watch?v=X5JLCAIJLJ8 als naar het concertoptreden van de Buena Vista Social Club  http://www.youtube.com/watch?v=CuwsgGgNJtE&feature=related

Een uitstekende en toegankelijke inleiding op het werk van José Martí is verschenen in de reeks Interkulturelle Bibliothek: José Martí interkulturell gelesen. Het is geschreven door Raúl Fornet-Betancourt: ISBN 978-3-88309-174-7

roven wat je roven kunt, hoe de geschiedenis zich herhaalt

Afbeelding van Piet Hein in Historia Antipodum oder Newe welt, geschreven door Johann Ludwig Gottfriedt en gepubliceerd in 1655 te Frankfurt.

Door de ogen van Columbus leerde Europa Cuba kennen. Op 18 oktober 1492 zette hij er voet aan land en noemde het eiland het paradijs op aarde.

Een kleine anderhalve eeuw later was Cuba het decor voor Piet Hein’s overwinning op de ‘zilvervloot’. In de slag bij Matanzas voegde hij daad bij het woord wat eeuwen later Balkenende de VOC-mentaliteit noemde: ‘Laten wij optimistisch
zijn! Laten we zeggen: Nederland kan het weer! Die VOC-mentaliteit, over grenzen heen kijken, dynamiek! Toch?’ 
Hij had het over durf en daadkracht als motor tot economische opleving.

Het ging over de mentaliteit die in 1847 door J.J.Viotta werd verklankt in het ‘triomfantelijk lied van de zilvervloot’ op een tekst van Amsterdamse arts J.P Heije. En ook hij schreef het als opvoedkundige oppepper. Nog altijd is het een vaderlandse klassieker.

In Wikipedia valt over die ‘triomf’ – die in een reactie op Balkenende door Marijnissen als rooftocht en het begin van het Nederlands kolonialisme werd gekarakteriseerd – te lezen: ‘Deze overval, de Slag in de baai van Matanzas, leverde 11.509.524 guldens op (na aftrek van de kosten kennelijk zo’n zeven miljoen want de stadhouder had recht op 10% van de winst en kreeg volgens een latere opgaaf van Johan de Witt 700.000 guldens), een gigantisch bedrag voor die tijd: het equivalent in koopkracht van ruwweg een half miljard euro in huidig geld, terwijl de Nederlandse economie toen ongeveer
twee orden van grootte kleiner was dan de huidige. Piet Hein werd daarvoor beloond met zesduizend guldens en de bemanningsleden met elk 200 gulden, wat zelfs tot oproer leidde. De verovering leverde hem de grote faam op in Nederland die tot de dag van vandaag voortduurt. Met de opbrengst van dergelijke goud- en zilvertransporten bekostigde Spanje de strijd tegen de Nederlandse opstandelingen (Tachtigjarige oorlog). Het verlies betekende voor de Habsburgers dus niet alleen een overeenkomend verlies aan prestige maar ook de feitelijke onmogelijkheid de oorlog nog tot een goed einde te brengen. Vanaf dat moment zou de positie van Spanje als wereldmacht binnen één generatie verloren gaan. De Republiek had nu echter het geld om in 1629 de zeer dure belegering van s’Hertogenbosch te beginnen, de onneembaar geachte ‘Moerasdraeck’, waardoor de Habsburgse landblokkade gebroken zou worden; een versterking van stadhouder Frederik Hendriks reputatie als ‘Stedendwinger’, die al begonnen was met de herovering van Grolle in 1627. Toch waren er ook indirecte nadelen voor de Zeven Verenigde Nederlanden: als centrum van het ontluikende hoogkapitalisme waren ze kritisch afhankelijk van een onbelemmerde werking van de geldpomp die de zilvertransporten voor de wereldhandel waren. Het even vasthouden van het zilver veroorzaakte een dip in de wereldeconomie. Dat besefte toen echter
niemand en het hele volk maakte zich op voor een heldenontvangst.’

‘Quel humour dans l´histoire’, zoals de Fransen dat zeggen. Wat een voorbeeldige mentaliteit die roof koppelt aan oorlog, economische dip en heldenstatus.

Cuba bleef ondanks de triomf van Hein in Spaanse handen. Een doorn in het oog van de Cubanen die niet alleen streden om zelfbeschikking maar met hun voorvechter José Martí tevens opkwamen voor het zelfbeschikkingsrecht van het gehele Zuid-Amerikaanse continent. Een proces dat door inmenging van de Noorderbuur nog altijd wordt gefrustreerd. Martí ging het niet om geld maar om welzijn. Om, zoals hij het stelde en zoals het nog altijd in Cuba klinkt: Con todos y para el bien de todos (Het zich met zijn allen inzetten op het welzijn van allen)

Uit: Historia Antipodum (1655). De overwinnaar heeft altijd gelijk.

Voor een toepasselijk `triomfantelijk lied’: http://www.youtube.com/watch?v=vZLd81IHGQw&feature=related

Meer over die slag bij Matanzas: http://nl.wikipedia.org/wiki/Slag_in_de_baai_van_Matanzas